Kamulaştırma
Kamulaştırmasız El Atma: Yol Geçti, Bedel Ödenmedi
İdare kamulaştırma yapmadan taşınmazınıza yol, park ya da tesis yaptıysa veya imar planıyla kullanılamaz hâle getirdiyse tazminat nasıl istenir?
Kısaca
- İdare kamulaştırma yapmadan taşınmaza fiilen el atarsa malik tazminat isteyebilir.
- İmar planında kamu hizmetine ayrılıp uzun süre kamulaştırılmayan taşınmazlar da talebe konu olabilir.
- Fiili el atma ile imar planından doğan hukuki el atmanın görevli yargı yeri farklıdır.
- El atmanın tarihi ve kapsamı belgelerle ortaya konmalıdır.
Bazı durumlarda idare, kamulaştırma prosedürünü işletmeden bir taşınmaza yol yapar, su deposu kurar ya da park düzenler. Malik, tapuda adına kayıtlı olan taşınmazını kullanamaz hâle gelir ama karşılığında hiçbir bedel almaz. Kamulaştırmasız el atma, bu haksızlığı gidermeye yönelik bir hukuki yoldur.
Fiili el atma
İdarenin, kamulaştırma yapmadan taşınmazı fiilen kamu hizmetine özgülemesi fiili el atmadır. Malik, el atılan kısmın bedelini tazminat olarak isteyebilir; dava sonunda bedel ödenir ve tapu idare adına tescil edilir. Malik isterse tazminat yerine el atmanın önlenmesini ve kullanılamayan dönem için ecrimisil de isteyebilir. Fiili el atmada adli yargı, yani asliye hukuk mahkemesi görevlidir.
Hukuki el atma
Taşınmazın imar planında yol, park, okul alanı gibi kamu hizmetine ayrılması ve uzun süre kamulaştırılmaması, malikin mülkiyet hakkını fiilen kullanamamasına yol açar. Bu duruma hukuki el atma denir. Hukuki el atmaya dayanan tazminat taleplerinde Uyuşmazlık Mahkemesi kararları doğrultusunda idari yargı görevli kabul edilmektedir ve imar mevzuatındaki programlama süreleri de dikkate alınmalıdır.
Fiili el atmaya dayalı tazminat talepleri, yerleşik Yargıtay içtihadına göre kural olarak zamanaşımına uğramaz. Yine de el atmanın tarihi ve kapsamı zamanla tartışmalı hâle gelebilir; belgeleri bekletmeden toplayın.
Bedel nasıl belirlenir?
Mahkeme, kamulaştırma bedelinin tespitindeki ölçütleri kullanarak dava tarihindeki değeri esas alır. Keşifte taşınmazın el atmadan önceki niteliği, imar durumu ve emsal satışlar değerlendirilir. Taşınmazın yalnızca bir kısmına el atılmışsa kalan kısımdaki değer kaybı da gündeme gelebilir.
Temsilî örnek
Bir belediye, köy yolunu genişletirken bir tarlanın yol boyunca uzanan şeridini kamulaştırma yapmadan yola kattı. Malik, belediyeye başvurup sonuç alamayınca asliye hukuk mahkemesinde tazminat davası açtı. Harita mühendisi bilirkişi el atılan alanı ölçtü, değerleme bilirkişisi emsal satışlarla bedeli hesapladı.
Hazırlık listesi
- Tapu kaydı ve kadastro paftası
- İmar durumu belgesi
- El atmayı gösteren fotoğraf ve haritalar
- İdareye yapılan başvurular
- Emsal satış bilgileri
- El atma tarihini gösteren tanık ya da belge
Sık sorulan sorular
Önce idareye başvurmak zorunlu mu?
Fiili el atma davasında kural olarak zorunlu değildir; ancak başvuru, idarenin kamulaştırma yapma ya da uzlaşma imkânını gösterir ve dosyada faydalı olabilir. İdari yargıdaki taleplerde ise ön başvuru ve sürelere dikkat edilmelidir.
El atılan yer imar planında yol ise yine tazminat alabilir miyim?
Evet. Planda yol olarak ayrılmış olması, idarenin bedel ödemeden el atabileceği anlamına gelmez. Ancak imar uygulamasıyla yapılan düzenleme ortaklık payı kesintileri ayrıca değerlendirilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
