Ticaret
Ticari Alacak Nasıl Tahsil Edilir? İcra Takibi ve Zorunlu Arabuluculuk
Fatura ve cari hesap alacağında ihtar, icra takibi, itirazın iptali davası ve dava öncesi zorunlu arabuluculuğun doğru sırası.
Kısaca
- İcra takibi başlatmak için arabulucuya gitmek gerekmez.
- Borçlu itiraz ederse açılacak itirazın iptali davasından önce arabuluculuk zorunludur.
- Arabuluculukta geçen süre, bir yıllık dava süresine eklenmez; süre durur.
- Haklı çıkan alacaklı, borçlunun haksız itirazı nedeniyle inkâr tazminatı isteyebilir.
Vadesi geçmiş faturalar şirketlerin nakit akışını doğrudan etkiler. Tahsilatta izlenecek yol belirlenirken belgelerin niteliği, borçlunun ödeme gücü ve itiraz ihtimali birlikte değerlendirilmelidir.
1. Önce temerrüt
Fatura üzerinde vade yazılıysa borçlu vadenin geçmesiyle temerrüde düşer. Vade yoksa ihtarname gönderilmesi gerekir. Tacirler arasında temerrüt ihtarı noter, iadeli taahhütlü mektup, telgraf ya da güvenli elektronik imzalı e-posta ile yapılmalıdır. Faiz, temerrüt tarihinden işlemeye başlar; ticari işlerde oran kararlaştırılmamışsa avans faizi uygulanır.
2. İcra takibi
Alacaklı, mahkemeye gitmeden ilamsız icra takibi başlatabilir. Borçlu ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz etmezse takip kesinleşir ve haciz aşamasına geçilir. Ticari ilişkilerde borçluların önemli bir kısmı ödeme emri aldıktan sonra uzlaşma yoluna gider.
3. Borçlu itiraz ederse
İtiraz takibi durdurur. Alacaklının elinde imzalı bir borç ikrarı gibi güçlü bir belge varsa icra mahkemesinde itirazın kaldırılması istenebilir (altı ay). Belge bu nitelikte değilse genel mahkemede itirazın iptali davası açılır (bir yıl). Ticari bir para alacağı söz konusu olduğundan bu davadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır.
Ticari alacakta süreler
- Ödeme emrine itiraz
- Tebliğden itibaren 7 gün
- İtirazın kaldırılması
- İtirazın tebliğinden itibaren 6 ay
- İtirazın iptali davası
- İtirazın tebliğinden itibaren 1 yıl
- Ticari arabuluculuk
- 6 hafta, en çok 2 hafta uzatma
- Faturaya itiraz
- Aldıktan sonra 8 gün
4. Arabuluculuk masasında
Ticari arabuluculukta görüşmeler genellikle tek ya da iki toplantıda sonuçlanır. Taraflar anlaşırsa anlaşma belgesi, taraflar ve avukatları ile arabulucu tarafından birlikte imzalandığında ilam niteliği kazanır. Taksitli ödeme kararlaştırılıyorsa taksitlerin birinin ödenmemesi hâlinde kalan borcun tamamının muaccel olacağı açıkça yazılmalıdır.
5. Dava ve inkâr tazminatı
İtirazın iptali davasında alacaklı haklı çıkarsa mahkeme takibin devamına karar verir. Alacak likit, yani belirli ve hesaplanabilir ise borçlu, alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere inkâr tazminatına mahkûm edilir. Bu yaptırım, haksız itirazları caydıran önemli bir araçtır.
Temsilî örnek
Bir tedarikçi, müşterisine kestiği altı faturanın ödenmemesi üzerine icra takibi başlattı. Müşteri “mallar ayıplıydı” diyerek itiraz etti. Tedarikçi arabulucuya başvurdu; toplantıda irsaliyeler ve müşterinin süresinde ayıp bildiriminde bulunmadığı gösterildi. Taraflar üç taksitli ödemede anlaştı; anlaşma belgesine taksit gecikirse kalan borcun tamamının ödeneceği yazıldı.
Tahsilat dosyası için
- Faturalar ve irsaliyeler
- Cari hesap ekstresi ve mutabakat
- Sözleşme ve sipariş yazışmaları
- Ticari defter kayıtları
- Gönderilmiş ihtarnameler
- Borçlunun ticaret sicil ve mal varlığı bilgisi
Sık sorulan sorular
Arabuluculuğa gitmeden itirazın iptali davası açarsam ne olur?
Dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir. Bir yıllık süre içinde arabulucuya başvurup ardından yeniden dava açılabilir; arabuluculukta geçen süre bu süreye dahil edilmez.
Faiz oranını nasıl hesaplarım?
Sözleşmede oran yoksa ticari işlerde avans faizi uygulanır ve dönem dönem değişir. Faiz aracı oran değişikliklerini dikkate alarak hesap yapar.
Borçlunun malı yoksa takip anlamsız mı?
Takip sonrası alacaklının banka hesapları, alacakları ve ileride edineceği mallar üzerine haciz uygulama imkânı vardır. Ayrıca alacağı kesinleştirmek zamanaşımını da keser.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
