Şirketler
Şirket Satın Alma ve Birleşmede Hukuki İnceleme: Neye Bakılır?
Bir şirketi ya da paylarını satın almadan önce sözleşmeler, davalar, kamu borçları ve izinler nasıl incelenir; satın alma sözleşmesine hangi güvenceler yazılır?
Kısaca
- Pay satın alındığında şirket bütün borç ve davalarıyla birlikte devralınır.
- Hukuki inceleme, satış fiyatını ve sözleşmedeki güvenceleri belirler.
- Beyan ve tazmin maddeleri, sonradan çıkan sürprizlere karşı alıcının sigortasıdır.
- Belirli ciro eşiklerini aşan işlemler Rekabet Kurulu iznine tabidir.
Bir şirketi satın almak, yalnızca bilançosunu almak değildir. Şirketin imzaladığı sözleşmeler, devam eden davaları, çalışanlarına karşı yükümlülükleri, vergi ve SGK geçmişi de el değiştirir. Hukuki inceleme (due diligence) bu riskleri satıştan önce ortaya çıkarır ve alıcının pazarlık gücünü artırır.
Pay devri mi, malvarlığı devri mi?
Pay devrinde alıcı şirketin ortağı olur; şirket tüzel kişiliğini korur ve geçmişteki bütün yükümlülükleriyle birlikte devam eder. Malvarlığı ya da işletme devrinde ise belirli varlıklar ve borçlar devredilir; ancak işletmenin devrinde de devralanın borçlardan sorumluluğu kanunda düzenlenmiştir. Hangi yapının seçileceği vergi, izin ve risk bakımından ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
İncelemede kontrol listesi
- Kuruluş ve ortaklık yapısı: esas sözleşme, pay defteri, genel kurul ve yönetim kurulu kararları, imza sirküleri.
- Önemli sözleşmeler: müşteri ve tedarikçi sözleşmeleri, kontrol değişikliği hâlinde fesih hakkı tanıyan maddeler, rekabet yasakları.
- Davalar ve icra takipleri: devam eden ve olası uyuşmazlıklar, idari para cezaları.
- Çalışanlar: iş sözleşmeleri, birikmiş kıdem yükü, toplu iş sözleşmesi, iş kazası kayıtları.
- Kamu borçları: vergi ve SGK borç durumu, vergi incelemeleri.
- Taşınmaz ve izinler: tapu kayıtları, kira sözleşmeleri, ruhsat ve çevre izinleri.
- Fikri mülkiyet ve veri: marka tescilleri, yazılım lisansları, kişisel verilerin korunması uyumu.
Satın alma sözleşmesindeki güvenceler
İnceleme her riski ortaya çıkaramaz. Bu yüzden satıcının, şirketin durumuna ilişkin beyanlarını sözleşmeye yazması ve bunların gerçeğe aykırı çıkması hâlinde alıcının zararını tazmin etmeyi üstlenmesi gerekir. Satış bedelinin bir kısmının belirli süre emanette tutulması ya da kademeli ödeme, tazmin yükümlülüğünün güvencesi olarak kullanılabilir.
Birleşmede kanuni koruma
Türk Ticaret Kanunu’na göre birleşme; birleşme sözleşmesi, birleşme raporu, genel kurul kararları ve tescil ile tamamlanır. Birleşen şirketlerin alacaklıları ilanla çağrılır ve talep etmeleri hâlinde alacakları teminat altına alınır. İş ilişkileri devralan şirkete geçer; işçilerin birleşmeden önceki alacaklarından devreden ve devralan şirket birlikte sorumludur.
Belirli ciro eşiklerini aşan birleşme ve devralmalar Rekabet Kurulu iznine tabidir. İzin alınmadan gerçekleştirilen işlemler hukuken geçerlilik kazanmaz ve para cezası riski doğar. Eşik kontrolünü işlemin başında yaptırın.
Temsilî örnek
Bir üretim şirketinin paylarını almak isteyen yatırımcı, incelemede şirketin en büyük müşterisiyle yaptığı sözleşmede “kontrol değişikliği hâlinde fesih” maddesi bulunduğunu fark etti. Satıştan önce müşteriden yazılı muvafakat alındı ve bedelin bir bölümü, sözleşmenin bir yıl daha sürmesi koşuluna bağlandı.
Hazırlık listesi
- Gizlilik sözleşmesi
- Niyet mektubu ve münhasırlık süresi
- Sanal veri odası ve belge listesi
- Rekabet Kurulu eşik kontrolü
- Beyan ve tazmin taslağı
- Kapanış sonrası entegrasyon takvimi
Sık sorulan sorular
Küçük bir şirket için de hukuki inceleme gerekir mi?
Evet. Kapsamı işlemin büyüklüğüne göre daraltılabilir; ancak kamu borçları, davalar ve önemli sözleşmeler her işlemde kontrol edilmelidir.
Satıcı tazmin yükümlülüğünü kabul etmezse ne yapılır?
Bu durumda risk fiyata yansıtılır, bedelin bir kısmı emanette tutulur ya da işlem yapısı malvarlığı devrine çevrilerek riskli kalemler dışarıda bırakılabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
