İş
İşten Çıkarıldım: Kıdem, İhbar, İşe İade ve Diğer Haklarım
İşten çıkarılan işçinin kıdem ve ihbar tazminatı, işe iade hakkı, ücret ve izin alacakları; arabuluculuk süreleri ve ibraname tuzakları.
Av. Safiye Yegin KaplanAvukat
3 dk okuma
Kısaca
- En az bir yıl çalışan ve haklı neden olmadan çıkarılan işçi kıdem tazminatı alır.
- Bildirim süresine uyulmadan yapılan fesihte ihbar tazminatı doğar.
- İşe iade için fesihten itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur.
- Kullanılmayan yıllık izinlerin ücreti sözleşme bitince ödenir.
İşten çıkarılmak, hem gelirin kesilmesi hem de belirsizlik demektir. Bu dönemde atılacak ilk adımlar, ileride alınabilecek tazminatların tutarını belirler. Aşağıda işten çıkarılan bir işçinin başlıca haklarını ve süreleri sıraladık. Tutarları kıdem ve ihbar aracıyla hesaplayabilirsiniz.
Kıdem tazminatı
İşveren tarafından haklı bir neden olmaksızın iş sözleşmesi feshedilen ve en az bir yıl kıdemi olan işçi kıdem tazminatına hak kazanır. Her tam hizmet yılı için otuz günlük giydirilmiş brüt ücret ödenir; bir yıldan artan süreler oranlanır. Tazminat, her dönem ilan edilen tavanı aşamaz. İşçinin haklı nedenle kendisinin feshetmesi, askerlik, emeklilik ve evlendikten sonra bir yıl içinde kadın işçinin ayrılması da kıdem tazminatı hakkı doğurur.
İhbar tazminatı
Belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden taraf, karşı tarafa önceden bildirimde bulunmak zorundadır. Bildirim süresine uyulmazsa bu sürenin ücreti ihbar tazminatı olarak ödenir.
İhbar süreleri
- 6 aydan az çalışma
- 2 hafta
- 6 ay – 1,5 yıl
- 4 hafta
- 1,5 – 3 yıl
- 6 hafta
- 3 yıldan fazla
- 8 hafta
İşe iade
Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde, en az altı aylık kıdemi olan ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan işçi, geçerli bir neden gösterilmeden çıkarılmışsa işe iade isteyebilir. Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorunludur; anlaşma sağlanamazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır.
Mahkeme feshi geçersiz bulursa işçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için başvurmalıdır. İşveren bir ay içinde işe başlatmazsa dört ile sekiz aylık ücret tutarında işe başlatmama tazminatı ve en çok dört aylık boşta geçen süre ücreti öder. Tahmini tutarı işe iade aracıyla görebilirsiniz.
Diğer alacaklar
- Ödenmemiş ücret: Son ayların ücretleri ve primler.
- Fazla çalışma: Haftalık kırk beş saati aşan çalışmalar yüzde elli zamlı ödenir.
- Hafta tatili ve genel tatil: Bu günlerde çalışılmışsa karşılıkları.
- Yıllık izin ücreti: Kullanılmayan izinlerin ücreti sözleşme bitince ödenir. İşçilik alacakları aracı bu kalemleri hesaplar.
İş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren bir ay geçmeden düzenlenen ibraname geçersizdir. Ödemenin banka aracılığıyla yapılması ve alacak kalemlerinin tek tek gösterilmesi gerekir. “Hiçbir alacağım kalmamıştır” yazan matbu bir belgeyi imzalamadan önce mutlaka inceletin.
İşsizlik ödeneği
Kendi kusuru olmadan işsiz kalan, son üç yılda en az altı yüz gün prim ödemiş ve fesihten önceki son yüz yirmi gün kesintisiz çalışmış sigortalı, fesihten itibaren otuz gün içinde İŞKUR’a başvurarak işsizlik ödeneği alabilir. Çıkış kodu bu nedenle önemlidir; e-Devlet’ten kontrol edin. Tutarı işsizlik maaşı aracıyla görebilirsiniz.
Temsilî örnek
Dört yıldır çalışan bir depo sorumlusunun sözleşmesi “performans düşüklüğü” gerekçesiyle, savunması alınmadan ve bildirim süresi tanınmadan feshedildi. Bir ay dolmadan arabulucuya başvuruldu. Toplantıda feshin usule aykırılığı ve kıdem, ihbar, fazla mesai kalemleri belgelerle ortaya konunca işveren işe iade yerine tazminatların ödenmesini teklif etti ve taraflar anlaştı.
İlk günlerde yapılacaklar
- Fesih bildirimini saklayın
- Son bordroları ve banka ücret kayıtlarını alın
- SGK hizmet dökümünü indirin
- Çıkış kodunu kontrol edin
- Fazla mesaiyi gösteren kayıt ve tanıkları not edin
- İşe iade için bir aylık sürenin son gününü hesaplayın
Sık sorulan sorular
Kıdem tazminatı vergiye tabi mi?
Kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi kesilir; tavanı aşmayan kısım gelir vergisinden istisnadır. İhbar tazminatından ise gelir ve damga vergisi kesilir.
Alacaklarım ne zaman zamanaşımına uğrar?
Kıdem, ihbar, ücret, fazla mesai ve yıllık izin ücreti alacakları için zamanaşımı beş yıldır.
Deneme süresinde çıkarıldım, hakkım var mı?
Deneme süresi içinde taraflar bildirim süresine gerek olmadan ve tazminatsız fesih yapabilir; ancak çalışılan günlerin ücreti ve diğer hakları ödenir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
