İş
Toplu İş Sözleşmesi Süreci: Yetkiden Grev Aşamasına Kadar
Sendikanın yetki alması, toplu görüşme, arabuluculuk ve grev aşamaları; işverenin bu süreçte dikkat etmesi gerekenler.
Av. Safiye Yegin KaplanAvukat
2 dk okuma
Kısaca
- Sendika, işkolundaki işçilerin en az yüzde birini ve işyerinde işçilerin yarısından fazlasını üye yapmalıdır.
- Yetki tespitine karşı itiraz iş mahkemesine yapılır.
- Toplu görüşmede anlaşma olmazsa resmî arabulucu devreye girer.
- Toplu iş sözleşmesi bir yıldan az, üç yıldan fazla süreli olamaz.
Toplu iş sözleşmesi, işçi sendikası ile işveren ya da işveren sendikası arasında yapılan ve ücret, çalışma koşulları ile tarafların hak ve yükümlülüklerini belirleyen sözleşmedir. Büromuz işveren tarafında bu süreçlerde danışmanlık verir. Süreç belirli aşamalara ve sıkı sürelere bağlıdır.
1. Yetki
6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’na göre bir sendikanın toplu iş sözleşmesi yapabilmesi için kurulu olduğu işkolunda çalışan işçilerin en az yüzde birini üye kaydetmesi gerekir. Ayrıca başvuru tarihinde işyerinde çalışan işçilerin yarıdan fazlasının, işletme sözleşmesinde ise işletmede çalışanların en az yüzde kırkının üye olması aranır.
Sendika yetki tespiti için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına başvurur. Bakanlığın tespitine karşı taraflar, tebliğden itibaren altı iş günü içinde iş mahkemesine itiraz edebilir. Üye sayılarının ve işyeri kapsamının doğru tespiti bu aşamanın en kritik noktasıdır.
2. Toplu görüşme
Yetki belgesi tebliğ edildikten sonra taraflar toplu görüşmeye başlar. Görüşmeler kanunda öngörülen süre içinde tamamlanamaz ya da anlaşma sağlanamazsa uyuşmazlık tutanağı düzenlenir. İşveren tarafında ücret maliyetlerinin, kıdem yükünün ve işyerine özgü koşulların önceden hesaplanması, masadaki pozisyonu güçlendirir.
3. Arabuluculuk
Uyuşmazlık hâlinde resmî arabulucu görevlendirilir. Arabulucu tarafları uzlaştırmaya çalışır ve sonuçta bir rapor düzenler. Arabuluculuk aşamasında anlaşma sağlanırsa toplu iş sözleşmesi imzalanır.
4. Grev ve lokavt
Arabulucu raporunun tebliğinden sonra kanundaki süre içinde grev kararı alınabilir ve uygulamaya konmadan önce karşı tarafa bildirilir. Kanunla grev yasağı getirilen işlerde ya da grevin ertelenmesi hâlinde uyuşmazlık Yüksek Hakem Kurulu tarafından çözülür. Grev süresince işverenin, grevci işçilerin yerine işçi çalıştırma yasağı gibi yükümlülükleri vardır.
Toplu iş sözleşmesi bir yıldan az, üç yıldan fazla süreli olamaz. Sözleşmenin sona ermesinden önceki yüz yirmi gün içinde yeni dönem için yetki başvurusu yapılabilir; işveren tarafında yeni dönem hazırlıkları bu takvime göre planlanmalıdır.
Temsilî örnek
Bir üretim tesisinde sendika yetki aldı. İşveren, yetki tespitinde idari personelin de işyeri işçi sayısına katılmadığını fark etti ve altı iş günü içinde iş mahkemesine itiraz etti. Mahkeme işçi sayısını yeniden belirledi; sendikanın yarıdan fazla çoğunluğu sağlayıp sağlamadığı bu hesaba göre değerlendirildi.
İşveren için hazırlık
- Güncel işçi listesi ve işkolu tespiti
- Ücret ve yan hak maliyet tablosu
- Mevcut iç yönetmelik ve iş sözleşmeleri
- Yetki tespitine itiraz takvimi
- Toplu görüşme heyeti ve yetki belgeleri
- Grev hâlinde işyerinin işleyiş planı
Sık sorulan sorular
Sendikalı olmayan işçiler toplu iş sözleşmesinden yararlanabilir mi?
Toplu iş sözleşmesinin imzası sırasında sendikaya üye olmayan ya da sonradan üye olanlar, dayanışma aidatı ödeyerek ve işverenin onayıyla sözleşmeden yararlanabilir.
Toplu iş sözleşmesi bireysel sözleşmeden daha mı üstündür?
Toplu iş sözleşmesinin normatif hükümleri, kapsamındaki iş sözleşmelerine doğrudan uygulanır. Bireysel sözleşme ancak işçi lehine hükümler içeriyorsa geçerliliğini korur.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
